Aanpassingsvermogen

Het is een oud militair gezegde: zodra je de poort uitrijdt, zijn alle plannen al verouderd.

Wie ooit in een crisisorganisatie heeft gewerkt, herkent dat. Je bereidt je voor, oefent scenario’s, legt procedures vast. Dan begint het incident en wijkt de werkelijkheid bij de eerste meldingen al af van wat je verwachtte.

Plannen hebben een beperkte houdbaarheid. De vraag is wat een team doet als dat gegeven zich aandient.

Wat aanpassingsvermogen is

TRMTeam Resource Management: gestructureerde aanpak voor samenwerking en besluitvorming in crisisteams beschrijft aanpassingsvermogen als de kennis en vaardigheden om te anticiperen op veranderende omstandigheden, of er flexibel mee om te gaan, zodat de opdracht effectief blijft. Dat klinkt technisch. In de praktijk gaat het om iets eenvoudigs: een team dat bijstuurt als de situatie vraagt om iets anders dan het plan.

Het gaat zowel om individueel aanpassingsvermogen als om gezamenlijk aanpassingsvermogen. Die hangen samen. Als enkele teamleden sterk zijn in bijsturen, heeft dat een positief effect op de anderen. Het aanpassingsvermogen van het team als geheel neemt dan toe.

De overkoepelende competentie

Aanpassingsvermogen is de zevende en laatste competentie in de TRM-reeks. Maar die positie op de lijst zegt iets over volgorde, niet over gewicht.

Aanpassingsvermogen brengt de andere zes competenties bij elkaar. Situationeel bewustzijn, communicatie, assertiviteit, besluitvorming, leiderschap, opdrachtanalyse: ze zijn alleen effectief als een team ze weet in te zetten op het moment dat de situatie verandert. Dat vermogen heet aanpassingsvermogen.

HOE een team wil samenwerken, bepaalt WAT het kan.

Een team dat over alle competenties beschikt maar vasthoudt aan het oorspronkelijke plan terwijl de werkelijkheid iets anders vraagt, heeft instrumenten die het niet gebruikt.

Vanzelfsprekend totdat het er niet meer is

Aanpassingsvermogen is in de crisisorganisatie vanzelfsprekend. De hele opzet is bedoeld voor dynamische en onvoorspelbare omstandigheden. Robuuste structuren, opschalingsmodellen, uitgeschreven processen: ze zijn er om snel te kunnen handelen als de werkelijkheid verandert.

Toch blijft de praktijk weerbarstig. Er zijn altijd onvoorziene omstandigheden. Teams zijn hoog dynamisch: de samenstelling wisselt, de druk varieert, de context verschuift.

Aanpassingsvermogen is vanzelfsprekend totdat het er niet meer is.

Dat is het moment waarop het verschil zichtbaar wordt. Teams die bijsturen als het schuurt, blijven effectief. Teams die vasthouden aan wat was afgesproken terwijl de situatie iets anders vraagt, lopen vast.

Wat er in de volgende artikelen aan bod komt

Aanpassingsvermogen is trainbaar en bespreekbaar. De volgende artikelen werken uit wat het verstoort, hoe je het waarneemt op twee niveaus tegelijk, hoe je bijstuurt als het dreigt mis te gaan, en hoe leren na de actie het structureel versterkt.

Samengevat

• Plannen hebben een beperkte houdbaarheid; aanpassingsvermogen is wat een team doet als de werkelijkheid afwijkt
• Het gaat om zowel individueel als gezamenlijk aanpassingsvermogen
• Aanpassingsvermogen brengt alle zes voorgaande TRM-competenties bij elkaar
• Het is vanzelfsprekend in de crisisorganisatie, en vanzelfsprekend totdat het er niet meer is

Om over na te denken

• Wanneer heeft jouw team de afgelopen periode een plan moeten loslaten? Hoe verliep dat?
• Welke van de zeven TRM-competenties staat als eerste onder druk als de situatie escaleert?
• Herkent jouw team aanpassingsvermogen als iets dat actief onderhouden wordt, of als iets dat er gewoon is?

---

Voor de verdieping