Integrale kijk op
maatschappelijke weerbaarheid

Van crisiskunde.nl

Wat is ABCD? Samenlevingsopbouw vanuit wat er al is voor een weerbare community 6 oktober 2026 ABCD, Asset-Based Community Development, vertrekt niet vanuit de tekorten van een buurt maar vanuit wat bewoners, organisaties en informele netwerken al meebrengen. Een wijkteam somt de problemen van een buurt in tien minuten op. Vraag wat diezelfde buurt al kan, en het wordt stiller. Het artikel legt uit wat deze benadering inhoudt en waarom die uitkomsten oplevert die een probleemgerichte aanpak niet bereikt. Bron: crisiskunde.nl Lees het artikel ›

Signaal van de week

Helft van Nederland weet niet wat te doen als stroom en internet wegvallen

Bijna de helft van de Nederlanders weet niet wat ze moeten doen als stroom, internet of drinkwater wegvalt. Dat blijkt uit onderzoek waarover BNR berichtte. Een afzonderlijk onderzoek laat zien dat veel mensen de term kritieke systemen niet kennen, terwijl ze er dagelijks volledig van afhankelijk zijn. Samen schetsen deze bevindingen een patroon dat voor veiligheidsregio's en gemeenten direct relevant is. Risicocommunicatie bereikt een groot deel van de bevolking niet, of niet op een manier die leidt tot gewenst gedrag. De kloof tussen wat organisaties communiceren en wat burgers opnemen, is groter dan beleidsmakers vaak aannemen. Dat raakt niet alleen de voorbereiding van individuele huishoudens. Het raakt ook de vraag hoeveel een crisisorganisatie op zelfredzaamheid kan rekenen in de eerste uren van een verstoring. Wie ervan uitgaat dat bewoners weten wat te doen, bouwt op een fundament dat smaller is dan verondersteld.

Een gesprek aan tafel kan die kloof helpen dichten: wat doe je als stroom, water en internet drie dagen wegvallen, en op wie reken je dan? Om deze reden is het kaartspel ontwikkeld als activerende werkvorm aanvullend op de campagne Denk vooruit. Meer op 72uurblackout.nl.

Kort nieuws

RDI: verbonden energieapparaten kunnen het stroomnet onderuit halen 7 oktober 2026 Een gerichte cyberaanval of een foute update kan grote aantallen laadpalen, zonne-omvormers, thuisaccu's en warmtepompen tegelijk aan- of uitzetten, en daarmee het stroomnet verstoren of laten uitvallen. Dat schrijft de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur in een position paper. De inspectie ziet drie richtingen: Europese cybersecurityeisen aan de apparaten en hun aansturing; Europese cyberregels voor partijen die op afstand veel apparaten aansturen, ook kleine en niet-Europese; en meer digitale autonomie. Lees het bericht bij Rijksinspectie Digitale Infrastructuur ›

NCTV: AI maakt cyberaanvallen sneller en groter 24 september 2026 AI versnelt cyberaanvallen en vergroot hun schaal, zo waarschuwt de NCTV. Aanvallers kunnen daardoor sneller kwetsbaarheden vinden en aanvallen automatiseren op een manier die voorheen menselijke capaciteit vroeg. Voor overheidsorganisaties betekent dit dat de dreiging niet alleen toeneemt in frequentie, maar ook in complexiteit. Lees het bericht bij NCTV ›

Deltares brengt kwetsbaarheden vitale infrastructuur bij extreme regen in kaart 21 september 2026 Deltares publiceerde een kaartverhaal over de bereikbaarheid van vitale infrastructuur bij grootschalige extreme neerslag. Het materiaal laat zien welke locaties bij hevige regen onbereikbaar worden en waar kwetsbaarheden ontstaan voor crisisorganisaties en beheerders. Gebiedsbeheerders en veiligheidsregio's kunnen het materiaal gebruiken om hun planvorming op specifieke risico's aan te scherpen. Lees het bericht bij Deltares via Waterforum ›

VNG-handreiking koppelt digitale en fysieke veiligheid in gemeentelijke praktijk 21 september 2026 De vernieuwde VNG-handreiking richt zich op de praktische toepassing van gecombineerde digitale en fysieke veiligheidsmaatregelen binnen gemeenten. Waar de vorige versie basismaatregelen beschreef, geeft de nieuwe versie gemeenten inzicht in hoe ze beide domeinen gezamenlijk kunnen aanpakken. Dat sluit aan op de koppeling die de Wet weerbaarheid kritieke entiteiten en de Cyberbeveiligingswet eerder dit jaar al juridisch legden. Lees het bericht bij VNG via Dutch IT Leaders ›

AIVD en NCTV: rechts-extremisten normaliseren gewelddadig gedachtegoed 22 september 2026 Rechts-extremisten proberen bewust hun gedachtegoed te normaliseren, zo stellen AIVD en NCTV in een gezamenlijk bericht. De strategie richt zich op het geleidelijk verschuiven van wat als acceptabel wordt beschouwd, met name via online kanalen. Voor gemeenten en veiligheidsregio's is dit relevant omdat normalisering de drempel verlaagt naar geweld dat moeilijk te voorspellen en te lokaliseren is. Lees het bericht bij NCTV ›

Drugscriminaliteit houdt grip op samenleving ondanks miljarden aan bestrijding 4 september 2026 Ondanks grote investeringen in de bestrijding van ondermijnende criminaliteit neemt de grip van de drugsindustrie op de Nederlandse samenleving toe. Alleen al in 2025 behandelden regionale teams meer dan 1.200 zware ondermijningszaken. De NRC schetst hoe vraag en aanbod elkaar in stand houden, en hoe repressie alleen niet volstaat om het systeem te doorbreken. Lees het bericht bij NRC ›

Uit het buitenland

Samen voorbereid: Belgisch Nationaal Crisiscentrum lanceert brochure voor burgers

Het Belgische Nationaal Crisiscentrum lanceerde op 1 oktober een online brochure als praktische gids voor noodsituaties. Die behandelt schuilen, betrouwbare informatiekanalen, een noodpakket, een noodplan met huisgenoten en de vraag hoe je kwetsbare mensen in je omgeving helpt. Het is de tweede fase van de vierjarige campagne 'Samen voorbereid', die voorbereiding uitdrukkelijk een gedeelde verantwoordelijkheid van overheid en inwoners noemt.

Leerzaam voor Nederland is de redenering achter de brochure. Wie de eerste uren zelfredzaam is, maakt ruimte voor hulpdiensten om zich te richten op de meest kwetsbaren. Zelfredzaamheid krijgt zo een plek binnen de crisisaanpak, en omzien naar kwetsbare buren hoort bij de eigen voorbereiding. Gezien de bevinding dat bijna de helft van de Nederlanders niet weet wat te doen bij uitval van stroom of internet, verdient die koppeling aandacht.

Bron: Nationaal Crisiscentrum België, België

Bekijken

🌉 Schokkende onderhoudsachterstand bij bruggen volgens inspecteurs EenVandaag  |  11 oktober 2026 De laatste weken gaat de ene na de andere brug dicht omdat eroverheen rijden te gevaarlijk is. Toch wordt de inspectie van oude bruggen vaak uitgesteld. Volgens inspecteurs is het aantal plekken met a… Bekijk de video ›

Beluisteren

Publicatie of rapport

Zet de mens centraal in crisisaanpak

Weerbaarheid wordt al snel vertaald naar de krijgsmacht, de bescherming van vitale functies en het voorkomen van stroomstoringen. In dit essay van het Sociaal en Cultureel Planbureau voegen Karen van Oudenhoven-van der Zee en Kees Boersma daar een laag aan toe: de kracht van mensen en de manier waarop zij elkaar helpen. Vallen vanzelfsprekende voorzieningen weg, dan zijn het vaak vrijwilligers en buren die de gaten opvullen.

Volgens de auteurs heeft de mens nog geen centrale plek in de aanpak van weerbaarheid. Het essay, gebaseerd op literatuuronderzoek, vraagt om beleid dat naast voorbereiding en voorzieningen ook ruimte biedt aan de kennis, ervaringen en initiatieven van mensen zelf. Daarbij houdt het rekening met verschillen. Persoonlijkheid, maatschappelijke positie en leefsituatie bepalen mee hoe iemand een crisis ervaart en wat iemand kan bijdragen. Wie daar geen oog voor heeft, verliest kwetsbare groepen uit beeld.

Voor professionals is de oproep tot een andere grondhouding het bruikbaarst: gelijkwaardig samenwerken tussen overheid, burgers en gemeenschappen, ook in de voorbereiding op crises. Dat sluit aan op de ABCD-benadering bovenaan deze nieuwsbrief, die begint bij wat een buurt al kan. In december 2026 volgt een SCP-kennisnotitie over maatschappelijke weerbaarheid.

Bron: Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP)

Perspectief

Twee onderzoeken, een SCP-publicatie, een Belgische brochure en een eigen artikel over ABCD. Ze gaan alle over dezelfde vraag, elk op hun eigen manier: wat maakt een samenleving weerbaar, en wie heeft daarin welke rol?

Ik denk dat de sector dit vraagstuk nog steeds te veel benadert vanuit het perspectief van wat er ontbreekt. Dat is begrijpelijk. Crisisorganisaties werken nu eenmaal vanuit risico's, tekorten en lacunes. Maar die benadering heeft een consequentie die zelden wordt benoemd: ze legt de lat voor burgers bij passiviteit. De impliciete aanname is dat mensen pas weerbaarder worden als er iets wordt aangereikt, een brochure, een noodpakket, een campagne.

Zou het zo zijn dat we daarmee precies de sociale infrastructuur ondermijnen die we zeggen te willen versterken? Een buurt die leert te wachten op overheidsvoorlichting, ontwikkelt iets anders dan een buurt die gewend is zelf te organiseren. ABCD als methode vertrekt van een andere aanname: er is al iets. De vraag is of je het ziet en of je het kunt verbinden.

Dat klinkt soft. Het is het niet. Het SCP-essay stelt dat de mens nog geen centrale plek heeft in de aanpak van weerbaarheid, en vraagt om gelijkwaardige samenwerking tussen overheid, burgers en gemeenschappen. Zulke samenwerking ontstaat niet op het moment dat de crisis begint. Vertrouwen bouw je op in de periode ervoor.

Moet het echt zo, dat weerbaarheidsbeleid begint bij de vraag wat er mis is? Of kan de sector vaker beginnen bij de vraag wat er al is, en hoe dat te verbinden valt aan wat crisisorganisaties nodig hebben?

Gemeenten die hun wijkteams nu al verbinden aan crisisvoorbereiding, en die actief vragen wat buurten zelf al kunnen, bouwen iets wat plannen niet kunnen vervangen. Dat is geen alternatief voor professionele structuren. Het is de laag eronder die bepaalt of die structuren in een echte verstoring grond hebben om op te staan.